Türk Lirası'nın (TL) Dolar veya Euro ile eşitlenmesi (1 TL = 1 USD/EUR), bugün itibarıyla para biriminin yaklaşık 42 kat değer kazanması anlamına gelir. Bu ölçekteki bir değişim, sadece bir para politikası hamlesi değil, ülke ekonomisinin yapısını baştan aşağı değiştirecek köklü reformlar dizisi gerektirir.
1. TL’nin Değer Kazanması İçin Neler Yapılmalı?
TL'nin döviz karşısında bu denli değer kazanması için "istikrar" ve "güven" merkezli şu adımların atılması zorunludur:
- Enflasyonun Kalıcı Olarak Düşürülmesi: Döviz kurundaki artışın en temel sebebi yüksek enflasyondur. Enflasyonun gelişmiş ülkeler seviyesine (%2 civarı) çekilmesi paranın alım gücünü korur.
- Doğrudan Yabancı Sermaye Girişi: Sıcak para (borç) yerine, ülkeye fabrika kuracak ve teknoloji getirecek uzun vadeli doğrudan yatırımların (FDI) çekilmesi gerekir. Bu da hukuk sistemi ve mülkiyet haklarının iyileştirilmesiyle mümkündür.
- Cari Açığın Kapatılması (Üretim Odaklılık): Türkiye’nin ihraç ettiği ürünlerin kg başı değerinin (katma değerin) artması gerekir. İthalata bağımlı üretimden, yüksek teknolojili yerli üretime geçilmeli ki döviz ihtiyacı azalsın, döviz arzı artsın.
- Merkez Bankası Bağımsızlığı: Para politikasının siyasi etkilerden arındırılması, piyasaya güven verir ve yerli/yabancı yatırımcının TL'ye olan talebini artırır.
2. TL’nin Dövizle Eşitlenmesinin Faydaları
TL'nin aşırı değerlenmesi (1'e 1 gelmesi) durumunda ortaya çıkacak olumlu sonuçlar şunlardır:
- Düşük Enflasyon ve Alım Gücü: İthal edilen petrol, doğalgaz, hammadde ve teknolojik ürünlerin fiyatı sert bir şekilde düşer. Halkın refah seviyesi ve alım gücü rekor seviyeye çıkar.
- Borç Yükünün Azalması: Kamu ve özel sektörün döviz cinsinden olan borçları, TL bazında yaklaşık 40 kat hafifler. Bu durum hazineyi ve şirketleri büyük bir yükten kurtarır.
- Yurt Dışı Erişim Kolaylığı: Türk vatandaşları için yurt dışı tatili, eğitimi ve global alışverişler son derece erişilebilir hale gelir.
3. TL’nin Dövizle Eşitlenmesinin Zararları (Gizli Tehlikeler)
Para biriminin çok hızlı ve aşırı değerlenmesi, ekonomi için "yıkıcı" sonuçlar da doğurabilir:
- İhracatın Çökmesi: Türk ürünleri yurt dışında çok pahalı hale gelir. Örneğin; 1000 TL olan bir halı, dünyada 1000 Dolar olur. Bu durumda yabancılar bizden mal almayı bırakır, ihracatçı firmalar iflas edebilir.
- Sanayisizleşme ve İthalat Patlaması: İthalat çok ucuzladığı için kimse içeride üretim yapmak istemez. Tarımdan sanayiye her şeyi yurt dışından getirmek daha karlı olur. Bu da yerli üretimin durmasına ve işsizliğin artmasına yol açar.
- İşsizlik Artışı: İhracatçı sektörlerin (tekstil, otomotiv vb.) rekabet gücünü kaybetmesi toplu işten çıkarmalara neden olabilir.
- Turizm Gelirlerinde Kayıp: Türkiye yabancılar için dünyanın en pahalı destinasyonu haline gelir, turizm sektörü büyük darbe alır.
Özet ve Değerlendirme
Ekonomi literatüründe buna "Hollanda Hastalığı" veya "Aşırı Değerli Kur Sorunu" denir. İdeal olan durum, TL'nin 1 Dolar'a eşit olması değil; öngörülebilir, enflasyonla uyumlu ve üretimi/ihracatı baltalamayacak bir denge değerinde kalmasıdır.